ریخت‌شناسی قصّة حضرت موسی(ع) در قرآن کریم بر اساس نظریة ولادیمیر پراپ

نوع مقاله: علمی - ترویجی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه خلیج فارس، بوشهر

2 استادیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران

چکیده

قصه قدمتی کهن در عرصة فرهنگ و انتقال مفاهیم انسانی دارد و سازگارترین فرم کلامی با ذهن بشر است. شاید از همین روست که کتب آسمانی اغلب پیام خویش را در قالب قصه بیان داشته‌اند. از آنجا که قصه‌های قرآن ملاک‌های فنّی قصه‌های امروزی را دارد، راه را برای مقایسه و تحلیل نظریه‌های انتقادی جدید باز گذاشته‌است. یکی از این راه‌ها، ریخت‌شناسی قصه‌ها از دیدگاه ولادیمیر پراپ است. روش ولادیمیر پراپ یکی از بهترین شیوه‌های تحلیل و ریخت‌شناسی قصه‌ها بر پایة کنش شخصیّت‌ها و خویشکاری آن‌هاست.  نوشتة حاضر به بررسی ریخت‌شناسی قصّة حضرت موسی(ع) در قرآن با بهره‌گیری از روش پراپ، بر اساس روش توصیفی ـ تحلیلی می‌پردازد و برای وصول به نتیجه‌ای بهتر، قصه به سه بخش تقسیم شده‌است و شخصیت‌ها و خویشکاری‌های هر بخش، هدف تحلیل و بررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که این قصه با الگویی که پراپ از قصه‌های پریان ارائه می‌دهد، با اندکی جابجایی در خویشکاری شخصیّت‌های قصه هماهنگ است؛ زیرا از سی‌ویک خویشکاری قصه‌های پریان، بیست‌وسه خویشکاری در بین شش شخصیّت موجود در قصه دیده می‌شود و جریان قصه از آرامش و رسیدن به اوج و رسیدن به آرامش مجدّد، با سه حرکت از حرکت‌های ششگانه پراپ همسانی دارد

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Morphology of the Prophet Moses’ Tale from Vladimir Propp’s Theoretical Perspective

نویسندگان [English]

  • Rasoul Ballawy 1
  • Ali Khezri 2
  • Alireza Sheikhani 3
چکیده [English]

Story has a very primitive role in the cultural dimension and the conveyance of the humanitarian concepts, and it is the most compatible form of language mixed with human mind. Because of this, the celestial books probably often narrate their message by use of tales. As the holy Qur’an tales make use of technical criteria of modern stories, it provides the opportunity for the sake of comparison and the analysis of the critical viewpoints. One of these ways is the morphology of tales by Vladimir Propp,s viewpoint. Propp,s manner is one of the best ways for analysis and morphology of the tales considering the interactions among Characters and their functions. The present study aimed to investigate the morphology of Moses’s story in the holy Qur’an by the use of Propp,s descriptive and analytic method. In order to draw better conclusion, the story was divided into three parts and the characters and functions of each section were analyzed and investigated. The findings of the present research showed that this story coincided with the Propp,s paradigm of the fairy tales, with a little change in function of the story. Because of the fact that from 31 functions of fairy tales, 23 of the functions among 6 characters are available in that tale, the course of the story is compatible with the peace, reaching the zenith and attaining further peace with the three movements of the sixth movements of propp,s.

کلیدواژه‌ها [English]

  • the Qur’an
  • structuralism
  • Vladimir Propp
  • Morphology
  • Prophet Moses

قرآن کریم.

احمدی، بابک. (1389). ساختار و تأویل متن. چ 12. تهران: مرکز.

ــــــــــــــــ . (1383). ساختار و هرمونتیک. چ 3. تهران: گام نو.

استاجی، ابراهیم. (1392). «تحلیل ریخت‌شناسی داستان سیاوش بر اساس نظریة ولادیمیر پراپ». متن‌شناسی ادب فارسی دانشگاه اصفهان. س 5. ش 3. صص 52ـ37.

اسکولز، رابرت. (1393). درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات. ترجمة فرزانه طاهری. چ 3. تهران: آگاه.

اشرفی، بتول، گیتی تاکی و محمد بهنام‌فر. (1393). «بررسی خویشکاری‌ها و شخصیت‌پردازی در داستان حضرت سلیمان در قرآن کریم بر اساس نظر پراپ». مجله زبان و ادب فارسی. س 67. ش 230. صص 47ـ25.

الیاده، میرجا. (1362). چشم‌اندازهای اسطوره. ترجمة جلال ستاری. چ 1. تهران: توس.

ایگلتون، تری. (1388). پیش‌درآمدی بر نظریة ادبی. ترجمة عبّاس مخبر. چ 5. تهران: مرکز.

پراپ، ولادیمیر. (1368). ریخت‌شناسی قصه‌های پریان. ترجمة فریدون بدره‌ای. تهران: توس.

ــــــــــــــــ . (1371). ریشه‌های تاریخی قصه‌های پریان. ترجمة فریدون بدره‌ای. تهران: توس.

حسینی، محمّد. (1395). ریخت‌شناسی قصه‌های قرآن. چ 4. تهران: ققنوس.

داد، سیما. (1383). فرهنگ اصطلاحات ادبی. چ 2. تهران: مروارید.

شجاع‌پوریان، ولی‌الله. (1392). «تأمّلی در شاخصه‌های قصه در قرآن». مجلة ادب عربی. س 5. ش 2. صص 113ـ133.

کاظمی، شهاب. (1379). آفرینش هنری در داستان ابراهیم(ع). چ 1. قم: احسن‌الحدیث.

کوپا، فاطمه. (1389). «تجزیه و تحلیل حکایاتی از کوش‌نامه بر اساس نظریة ولادیمیر پراپ».  فصلنامة تخصصی پیک نور. س 1. ش 1. صص 103ـ122.

محمّدی اشتهاردی، محمّد. (1381). قصه‌های قرآن. چ 2. تهران: کتاب یوسف.

ویلم‌برنتز، یوهانس. (1368). مقدّمات نظریة ادبی. ترجمة فرزان سجودی. چ 1. تهران: آهنگ دیگر.