جامعه‌پذیری در نظام اجتماعی قرآن

نوع مقاله: علمی - ترویجی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نراق، نراق، ایران

2 دانشجوی دکتری جامعةالمصطفی (مجتمع آموزش عالی علوم انسانی گروه مطالعات اجتماعی)، قم، ایران

چکیده

جامعه‌شناسی معاصر، فرهنگ را برگرفته از جامعه تحلیل می‌کند. جامعه‌پذیری در نظام اجتماعی اسلامی، متناسب با فرهنگ اسلامی می‌باشد. ازاین‌رو، پرداختن به جامعه‌پذیری در نظام اجتماعی از نگاه منابع اسلامی ضروری است. در نظام اجتماعی قرآن، جامعه‌پذیری به عنوان مهم‌ترین منبع، مسئلة پژوهش بوده‌است. از‌این‌رو، سؤال اصلی این است که جامعه‌پذیری در نظام اجتماعی قرآن چگونه است؟ برای روشن شدن این بحث، تبیین شده‌است که اساس نظام اجتماعی قرآن را باورها، ارزش‌ها و هنجارهای دینی تشکیل می‌دهد. عملیاتی شدن این مجموعة فرهنگی در نظام اجتماعی با جامعه‌پذیری است. روش تحقیق کیفی، توصیفی‌ـ تحلیلی اسنادی با بهره‌گیری از تفسیر بوده‌است و با رویکرد مفهومی و نظری، مفاهیم نظام اجتماعی و جامعه‌پذیری و اهداف آن شناسایی، و به عناصرجامعه‌پذیری شامل (روش، محتوی و عوامل) پرداخته شده‌است. در این عناصر، موارد از روش آموزشی، تقلید و تأثیرپذیری از گروه مرجع و در محتوی، بخش فرهنگ‌شناختی شامل باورها، ارزش‌ها و هنجارها، و عوامل جامعه‌پذیری، مانند خانواده، آموزش و پرورش، همسالان و رسانه‌های جمعی توضیح داده شده‌اند و موارد از آیات قرآن متناسب بابحث‌ها، مطرح و تبیین شده‌اند. نتیجة تحقیق حاضر این بوده که جامعه‌پذیری در نظام اجتماعی قرآن مبتنی بر نظام الهی توحیدی است. از ‌این نظر، همة آموزه‌های اجتماعی پذیرفتنی نیست، بلکه فرایند جامعه‌پذیری متناسب با فرهنگ قرآنی در باورها، ارزش‌ها و هنجارها می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Socialization in the Social System of the Quran

نویسندگان [English]

  • Hassan Kheiri 1
  • Mohammad Yasin Basirat 2
1 Associate Professor of Sociology, Islamic Azad University, Naragh Branch, Naragh, IRAN
2 Ph.D. Student of Al-Mustafa International University (Higher Education Institution of Humanities, Social Studies Department), Qom, IRAN;
چکیده [English]

Socialization is one of the topics of social science and an important subject in sociology. Socialization in contemporary sociology analyzes culture from society. Socialization in the Islamic social system is in accordance with the Islamic culture; therefore, it is necessary to address socialization in the social system from the point of view of Islamic sources. Socialization in the social system of the Quran, as the most important source, has been researched. Therefore, the main question is: What is socialization in the social system of the Quran? In order to clarify this issue, it has been explained that the bases of the social system of the Quran are religious beliefs, values and norms. This cultural structure is actualized through socialization. The method of this qualitative research has been descriptive-analytical using descriptive interpretations, and with the conceptual and theoretical approach, the concepts of the social system and socialization and its goals have been identified, and the elements of the community including method, content and factors were studied. In these elements, cases of teaching, imitation, and influence of the reference and content group were explained. Parts of the cognitive culture including beliefs, values and norms, and socialization factors such as family, education, peers and the mass media were also explained. And the cases of the Quranic verses were in harmony with the issues raised. The study concluded that socialization in the social system of the Quran is based on the divine system of monotheism; hence, all social doctrine is not acceptable, but the process of socialization is in harmony with the Quranic culture in terms of beliefs, values and norms.

کلیدواژه‌ها [English]

  • System
  • social system
  • socialization
  • The Holy Quran
  • Culture

قرآن کریم.

نهج البلاغه.

آزاد ارمکی، تقی. (1376).  نظریه‌های جامعه‌شناسی. تهران: سروش.

آگبرن، ویلیام و مایر نیم‌کوف. (1357). زمینة جامعه‌شناسی. ترجمة امیرحسین آریان‌پور. تهران: امیرکبیر.

اخترشهر، علی. (1386).«رسانه‌های ارتباط جمعی و نقش آن‌ها در جامعه‌پذیریدینی». معرفت. ش 123. صص101ـ118.

اسمیت، فیلیپ دانیل. (1383). درآمدی بر نظریۀ فرهنگی. ترجمة حسن پویان. چ 1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها.

باهنر، محمدجواد. (1361). جهان‌بینی اسلامی. تهران: نشر فرهنگ اسلامی.

برگر، پیتر و توماس لوکمان. (1387). ساخت اجتماعی واقعیت. ترجمة عزت‌الله فولادوند. تهران: انتشارات علمی ـ فرهنگی.

بستان نجفی، حسین و همکاران. (1385). اسلام و جامعه‌شناسی خانواده. چ 2. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

بیرو، آلن. (1370).فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمة باقر ساروخانی. چ2. تهران: انتشارات کیهان.

تقوی، نعمت‌الله. (1382).جامعه‌شناسی خانواده. چ 1. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.

رابرتسون، یان. (1377). درآمدی بر جامعه. ترجمة حسین بهروان. چ 3. تهران: آستان قدس رضوی.

رفیع‌پور، فرامرز. (1382). آناتومی جامعه یا سنة الله؛ مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی کاربردی. چ 3. تهران: شرکت سهامی انتشار.

روشه، گی. (1376). جامعه‌شناسی پارسونز. ترجمة عبدالحسین نیک‌گهر. تهران: تبیان.

ریتزر، جورج. (1374). نظریة جامعه‌شناسی در دوران معاصر. ترجمة محسن ثلاثی. تهران: علمی.

ساروخانی، باقر. (1386).جامعه‌شناسی ارتباطات. چ 19. تهران: اطلاعات.

سازمان علمی، فرهنگی وتربیتی ملل متحد (یونسکو). (1379). راهبردهای عملی توسعة فرهنگی (مجموعه پنج دفتردربارة توسعة فرهنگی). ترجمة محمد فاضلی. چ 1. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز پژوهش‌های بنیادی: مؤسسة فرهنگی انتشاراتی تبیان.

طباطبایی، سید محمدحسین. (1374). ترجمة تفسیر المیزان. ترجمة محمدباقر موسوی. چ 5. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعة مدرسین حوزة علمیه.

فضل‌الله، محمدحسین. (1419ق.). من وحی القرآن. چ 1. لبنان ـ بیروت: بی‌نا.

کوزر، لوئیس آلفرد. (1383).  زندگی و اندیشۀ بزرگان جامعه‌شناسی. ترجمة محسن ثلاثی. چ 11. تهران: علمی.

کوین، بروس. (1383). درآمدی بر جامعه‌شناسی. ترجمة محسن ثلاثی. چ 23.  تهران: نشر توتیا.

گلشن فومنی، محمدرسول. (1382).جامعه‌شناسی آموزش و پرورش. چ 3. تهران: نشر دوران.

گیدنز، آنتونی. (1386).جامعه‌شناسی. ترجمة منوچهر صبوری. تهران: نشر نی.

گولد، جولیوس. (1384). فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمة جمعی از محققان. چ 2. تهران: انتشارات مازیار.

مریجی، شمس‌الله. (1382). «علل نادیده گرفتن ارزش‌ها». معرفت، ش 72. صص 9ـ24.

مکارم شیرازی، ناصر و دیگران. (1371). تفسیر نمونه. چ 10. تهران: دار الکتب الإسلامیة.

مصباح، محمدتقی. (1380). جامعه و تاریخ از دید قرآن. چ 5. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل سازمان تبلیغات اسلامی.

مطهری، مرتضی. (1386). مجموعة آثار. ج 25. چ 1. تهران: صدرا.

ـــــــــــــــــــــ . (1384). مجموعة آثار. ج10. چ 12. تهران: صدرا.

ـــــــــــــــــــــ . (1386). مسئلة حجاب. تهران: صدرا.

منادی، مرتضی. (1387). درآمدی جامعه‌شناختی بر جامعه‌پذیری. چ 1. تهران: جیحون.

مندراس، هانری. (1384). مبانی جامعه‌شناسی. ترجمة باقر پرهام. چ 6. تهران: امیرکبیر.