گفتمان‌کاوی نظام زبانی سورة جن: بررسی آماری

نوع مقاله: علمی - ترویجی

نویسندگان

1 عشو هیات علمی دانشگاه زابل

2 عضو هیات علمی دانشگاه زابل

چکیده

«گفتمان» که به «شیوة خاص سخن ‌گفتن» اطلاق می‌شود، از منظرهای مختلفی بررسی می‌شود که به آن «تحلیل گفتمان» می‌گویند. در تحلیل گفتمان با ارزیابی سطوح گوناگون متن، امکان دستیابی به برداشتی جدید و عمیق از متون گفتاری یا نوشتاری فراهم، و تعاملات زبان با ساختارهای فکری‌ـ اجتماعی کشف می‌شود. این شاخه از تحلیل می‌تواند جایگاه ویژه‌ای در مطالعات قرآنی یابد؛ چراکه تحلیل ساخت‌های گفتمان‌مدار قرآن، به کشف ایدئولوژی پنهان در پس همة آیات می‌انجامد. پژوهش حاضر در تلاش است با تکیه بر روش توصیفی‌ـ تحلیلی و با استناد به الگوی وَن لیوون (2008 م.) که با تأکید بر اهمیت کارگزاران اجتماعی گفتمان پایه‌ریزی شده‌است، نظام گفتمانی سورة جن را تحلیل نماید. این سوره به دلیل شرح فشردة داستان گروهی از جنیان به عنوان کارگزاران اجتماعی گفتمان، کنش‌های گفتاری شایستة ‌توجهی دارد. بنابراین، از منظر وَن لیوون تحلیل‌پذیر خواهد بود. بررسی‌ها نشان از آن دارد که در این سوره، مؤلفه‌های گفتمانی مبتنی بر اظهار (بسامد 172) در مقایسه با مؤلفه‌های مبتنی بر پوشیدگی (بسامد 24) بسامد بالایی دارد و این بدان معناست که خداوند در یک خلاقیت سبکی، مخاطب را با نام افراد، گروه‌ها، مکان‌ها و زمان‌هایی که کارگزاران اجتماعی (= جنیان) در آن نقش فعال دارند، آشنا می‌سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Greeks Dictionary of the Systematic Dialogue: A Statistical Survey

نویسندگان [English]

  • Abdolbaset Arab Yousofabadi 1
  • - - 2
  • - - 2
1 -
2 -
چکیده [English]

Any text can play a significant role in reproduction of its specific ideology provided that it can gain access to those discourses that make social actors involved in hegemony. Van Leeuwen’s (2008) discourse-oriented theory is one of the approaches to discourse analysis that aims at unraveling the hidden layers of language in written and oral texts by drawing on socio-semantic factors and with a focus on social actors. This approach to discourse analysis can have a special position is Quranic studies since discoursal structures of Quran and their mysterious features indicate that the hidden ideology behind them are more or less the same. Drawing on analytical-descriptive method, and Van Leeuwen’s (2008) discourse-oriented model, the present study aims at examining the discourse of Al-Jinn (English equivalent of “Goblin”) Sureh. This Sureh was selected because it involves various social actors and speech acts by narrating a group of Goblins. The results of the study indicated that discoursal elements related to candidness in comparison to those of secrecy were more frequent (with the frequencies of 172 and 24 respectively). This finding suggests that using a stylish creativity and innovation, this Sureh has attempted to familiarize the audience with persons, groups, places, and times in which the social actors have an active role. Besides, specificity of allusion type (with the frequency of 63), role specificity method (with frequency of 60), and nature specificity (with the frequency of 49) had the highest representations among the social actors’ statements and remarks.

کلیدواژه‌ها [English]

  • discourse analysis
  • social actor
  • Quran
  • Sureh Al-Jinn

قرآن کریم.

آشوری، داریوش. (1377). «گفتار و گفتمان». راه نو. س 1. ش 7. صص 19ـ23.

آقاگل‌زاده، فردوس. (۱۳۸۵). تحلیل گفتمان انتقادی. چ 1. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

الآلوسی، سید محمود. (1415 ق.). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. تحقیق علی عبدالباری عطیة. ط 1. بیروت: دار الکتب العلمیة.

ابن‌الأثیر، ضیاءالدّین. (1994 م.). المثل السائر. ط 1. مصر: دار النهضة.

تلاوی، محمد نجیب. (2009 م.). تجدید الخطاب النقدی. ط 1. القاهرة: الدار الثقافیة للنشر.

جرفی، محمد و عباد محمدیان. (۱۳۹۳). «بررسی سورة عبس از دیدگاه سبک‌شناسی گفتمانی میشل فوکو». پژوهش‌های ادبی ـ قرآنی. س 2. ش 2. صص 9ـ26.

جلیلی، هدایت. (1372). روش‌شناسی تفاسیر موضوعی قرآن. چ 1. تهران: کویر.

الحمصی، هشام عبدالرزاق. (1993 م.). نظرات فی کتاب الله. ط 1. دمشق: دار الهدی.

حمودة، طاهر سلیمان. (1998 م.). ظاهرة الحذف فی الدرس اللغوی. ط 1. الإسکندریة: الدار الجامعیة.

الخولی، أمین. (1995 م.). مناهج تجدید فی النحو والبلاغة والتفسیر والأدب. ط 1. القاهرة: الهیئة المصریة العامة.

راغب اصفهانی، حسین‌بن محمد. (1412 ق.). المفردات فی غریب القرآن. ط 1. دمشق: دار العلم.

زرقانی، محمد عبدالعظیم. (1988 م.). مناهل العرفان فی علوم القرآن. ط 2. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

الزرکشی، بدرالدّین. (1992 م.). البحر المحیط فی أصول الفقه. تحقیق عبدالقادر العانی. ط 3. کویت: وزارة الأوقاف.

ـــــــــــــــــــــــــ . (1408 ق.). البرهان فی علوم القرآن. تحقیق محمد أبوالفضل إبراهیم. ط 2. بیروت: دار الجمیل.

الزمخشری، جارالله محمود. (1407 ق.). الکشّاف عن حقائق غوامض التنزیل. ط 3. بیروت: دار الکتاب.

سادات‌ مقداری، صدیقه و شکوفه جهانگیری. (1394). «تحلیل گفتمان انتقادی شعر دفاع مقدس برای کودکان از منظر رهیافت ون لیوون». متن‌پژوهی ادبی. س 19. ش 65. صص 121ـ160.

شرشار، عبدالقادر. (2006 م.). تحلیل الخطاب الأدبی وقضایا النص. ط 1. وهران: دارالأدیب.

طباطبائی، سید محمدحسین. (1973 م.). المیزان فی تفسیر القرآن. ط 1. بیروت: الأعلمی.

عبده، محمد و محمد رشیدرضا. (1422 ق.). تفسیر المنار. ط 2. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

العموش، خُلود. (1388). گفتمانقرآن: بررسیزبان‌شناختیپیوندمتنوبافتقرآن. ترجمة حسین سیدی. چ 1. تهران: سخن.

العوا، سلوی محمد. (1382). بررسی زبان‌شناختی وجوه و نظایر در قرآن کریم. ترجمة حسین سیدی. چ 1. تهران: به‌نشر.

عید، رجاء. (1979 م.). فلسفة البلاغةبینالتقنیةوالتطور. ط 2. الإسکندریة: منشأة المعارف.

فیض کاشانی، ملاّ محسن. (1415 ق.). الصافی فی تفسیر کلام الله الوافی. تحقیق:حسن أعلمی. ط 2. قم: الصدر.

قدامة ‌بن‌جعفر، ابوالفرج. (1884 م.). نقد الشعر. ط 1. بیروت: دار الکتب العربیة.

مجلسی، محمدباقر. (1404 ق.). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. ط 1. طهران: دار الکتب الإسلامیة.

مفتاح، محمد. (1990 م.). دینامیة النص:تنظیروإنجاز. ط 2. بیروت: الدار البیضاء.

مکارم شیرازی، ناصر و دیگران. (1374). تفسیر نمونه. چ 2. تهران: دار الکتب الإسلامیة.

میرفخرایی، تژا. (1383). فرایند تحلیل گفتمان. چ 1. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.

یقطین، سعید. (1989 م.).انفتاحالنصالروائی. ط 2. بیروت: الدار البیضاء.

Fairclough, Norman. (1989). Language and Power. London: Longman.

------------------------ . (2002). "Critical Discourse Analysis and the Marketization of Public Discourse". Critical Discourse Analysis. Toolan, M. (Ed.).Vol.2. London: Routledge.

Jaworski, Adam & Nikolas Coupland. (1999). The Discourse Reader. British: Routledge.

Johnstone, Barbara. (2008). Discourse Analysis. Malden, M.A: Blackwell Publishing.

Richardson, John E. (2007). Analyzing Newspapers: An Approach from Critical Discourse Analysis. New York: Palgrave Publishing.

Slembrouck, Stef. (2006). "What is Meant by Discourse Analysis?". Cririque of Anthropology. No. 21. P. 1.

Van Dijk, Teun. (1998). "Opinions and Ideologies in the Press". Approaches to Media Discourse. Bell, A. and Peter Garrett (Ed.). Oxford: Blackwell, Pp. 21-63.

Van Leeuwen, Theo. (2008). Discourse and Practice, New Tools for Critical Discourse Analysis. Oxford: Oxford University Press.

Wodak, Ruth & Michael Mayer. (2001). Methodes of Critical Discourse Analysis. London: SAGE Publication.