نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد و مدیر گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم

2 دانش آموخته دکتری تفسیر تطبیقی دانشگاه قم

10.22054/rjqk.2021.12607

چکیده

مفسران فریقین از قرون نخستین تاکنون دیدگاه‌های مختلفی را در رابطه با آیه 141 نساء «... وَ لَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرینَ عَلَى الْمُؤْمِنینَ سَبیلاً» (نساء:141) داشته‌اند و احکام فردی و اجتماعی فراوانی را از آن استنباط نموده‌اند؛ براین اساس و با روش توصیفی تحلیلی این مقاله درصدد پاسخ‌گویی به این سؤال اصلی است: آیه نفی سبیل چه تأثیری در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران داشته است؟
براساس یافته‌های پژوهش مشخص گردید بهترین دیدگاه، مفهوم عام آیه است؛ زیرا واژه "سبیل" که به اصطلاح از قبیل" نکره در سیاق نفى" است افاده عموم می‌کند، بنابراین، آیه دارای مفهومی عام است که می‌تواند شامل «نفی سلطه در تکوین و در حوزه تشریع احکام و نفی غلبه در حوزه احتجاج و برهان» باشد. همچنین براساس یافته‌های پژوهش مشخص گردید سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران که برگرفته از اصول قانون اساسی است در بسیاری از موارد با توجه به آیه نفی سبیل بنا شده است و بسیاری از اصول سیاست خارجی برگرفته از همین آیه است. از جمله اصولی که این آیه با آن ارتباط دارد، اصل عزت، اصل استقلال و اصل نفی رابطه سلطه‌گری و سلطه‌پذیری است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Effect of the Nafy al-Sabil Verse in the Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان [English]

  • mohammadtaghi diari 1
  • Rohollah davari 2

1 استاد و مدیر گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم

2 دانش آموخته دکتری تفسیر تطبیقی دانشگاه قم

چکیده [English]

Mohammad Taqi Diari Bigdeli, Rohollah Davari*
Received: 19/01/2021
Accepted: 10/03/2021
Abstract
The commentators of the sects from the first centuries until now have had different views regarding verse 141 of Nisa «... وَ لَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرینَ عَلَى الْمُؤْمِنینَ سَبیلاً» (Nisa: 141) and have deduced many individuals and social rulings from it. Based on this and with a descriptive-analytical method, this article seeks to answer this main question: What effect has the verse of Nafy al-Sabil had on the foreign policy of the Islamic Republic of Iran?
Based on the research findings, it was determined that the best view is the general meaning of the verse; Because the word "al-Sabil ", which is so-called "negativity in the context of negation", has a general meaning. Therefore, the verse has a general meaning that can include "denial of domination in the development and the field of legislation of rules and denial of domination in the field of protest and argument". Also, based on the research findings, it was determined that the foreign policy of the Islamic Republic of Iran, which is derived from the principles of the Constitution, in many cases is based on the verse of Nafy al-Sabil, and many principles of foreign policy are derived from this verse. Among the principles to which this verse relates are the principle of dignity, the principle of independence, and the principle of negation of the relationship between domination and domination.
 




* E-mail: rdavari68@gmail.com (Corresponding Auther)

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Verse 141 Nisa
  • Nafy al-Sabil
  • Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran
قرآن کریم.
آقابخشی، علی و مینو افشاری‌راد. (1376ش).  فرهنگ علوم سیاسی. تهران: مرکز اطلاعات علمی ایران. چاپ سوم.
 ابوحیان، محمد بن یوسف. (1420). البحر المحیط فى التفسیر. محقق: صدقی محمد جمیل. بیروت: دارالفکر.
ابوالفتوح رازی، حسین بن علی. (1408). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن. مصحح: محمدمهدى‏ناصح و محمدجعفر یاحقى. مشهد: آستان قدس رضوى. بنیاد پژوهش­هاى اسلامى‏.
ابن‏ابى‏حاتم، عبدالرحمن بن محمد. (1419). تفسیر القرآن العظیم (ابن ابى حاتم). محقق: اسعد حمد طیب. ریاض: مکتبة نزار مصطفى الباز.
ابن بابویه، محمدبن علی. (1413).  من لایحضره الفقیه. محقق/ مصحح، علی‌اکبر غفاری. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
ابن عاشور، محمدطاهر. (1420). تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی‏.
ابن عجیبه، احمد. (1419). البحر المدید فى تفسیر القرآن المجید. به تحقیق احمد عبدالله‏ قرشى رسلان. قاهره: حسن عباس زکی.
ابن‏عربى، محمد بن عبدالله. ‏(1408). احکام القرآن (ابن عربی). محقق: علی محمد بجاوی. بیروت: دارالجیل.
ابن‏کثیر، اسماعیل بن عمر. (1419). تفسیر القرآن العظیم (ابن کثیر). به تحقیق محمدحسین شمس‌الدین. بیروت: دار الکتب العلمیة. منشورات محمد علی بیضون‏.
بجنوردی، سید حسن بن آقا بزرگ موسوی. (1419). القواعد الفقهیه. محقق/ مصحح، مهدی مهریزی و محمدحسن درایتی. قم: نشر الهادی.
بغوی، حسین بن مسعود. (1420). تفسیر البغوى المسمى معالم التنزیل‏. محقق: عبدالرزاق مهدی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
حسینی خامنه‌ای، سید علی. (31/5/1368).  بیانات در دیدار با وزیر. معاونان و مدیران کلّ وزارت امور خارجه و سفرا و رؤساى نمایندگىهاى سیاسى خارج از کشور. نرم‌افزار حدیث ولایت.
______________. (19/11/1392). بیانات در دیدار فرماندهان و کارکنان نیروى هوایى ارتش در سال­روز بیعت تاریخى همافران با حضرت امام خمینى (رحمةاللهعلیه). نرم‌افزار حدیث ولایت.
______________. (29/2/1382). بیانات در دیدار مسؤولان و کارگزاران نظام به مناسبت سالروز هفدهم ربیع الاول. نرم‌افزار حدیث ولایت.
______________. (14/6/1365). بیانات در هشتمین اجلاس سران جنبش عدم تعهد. نرم‌افزار حدیث ولایت.
_____________. (10/1/1369). خطبههای نماز جمعه تهران. نرم‌افزار حدیث ولایت.
_____________. (1/11/1388). دیدار بهارات جاگدئو رئیس جمهور گویان و هیأت همراه با رهبر انقلاب. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله العظمی خامنه‌ای. www.khamenei.ir.
حقیقت، سید صادق. (1385). مبانی. اصول و اهداف سیاست خارجی دولت اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
حویزى، عبدعلى بن جمعه. ‏(1415). تفسیر نور الثقلین. مصحح: هاشم رسولی. قم: اسماعیلیان.
جصاص، احمد بن علی. (1405). احکام القرآن. محقق: محمد صادق‏ قمحاوى. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
جوادی آملی، عبدالله. (1389).  تسنیم. محقق: حجت‌الاسلام مجید حیدری‌فر. قم: مرکز نشر إسراء.
دروزه، محمد عزه. (1421). التفسیر الحدیث: ترتیب السور حسب النزول‏. بیروت: دار الغرب الإسلامی‏.
رضا، محمد رشید. (1414). تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار. بیروت: دارالمعرفۀ.
زحیلی، وهبه. (1411). التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج‏. دمشق: دارالفکر.
سعدی، عبدالرحمن. (1408). تیسیر الکریم الرحمن فی تفیسر کلام المنان‏. بیروت: مکتبة النهضة العربیة.
سیوطى، عبدالرحمن بن ابى‏بکر. (1404). الدر المنثور فى التفسیر بالماثور. قم: کتابخانه عمومى حضرت آیت الله العظمى مرعشى نجفى( ره).
شاه عبدالعظیمی. حسین. (1363). تفسیر اثنی عشری. تهران: میقات.
شبّر، سید عبدالله. (1410). تفسیر القرآن الکریم (شبّر). قم: مؤسسه دارالهجره.
شکوری، ابوالفضل. (1367). فقه سیاسی اسلام. قم: نشر دفتر تبلیغات اسلامی.
صدیق حسن خان، محمدصدیق. (۱۴۲۴).  نیل المرام من تفسیر آیات الأحکام‏. بیروت: دار الکتب العلمیة. منشورات محمد علی بیضون‏.
طبرسی، فضل­بن حسن. (1372). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. مصحح: فضل‌الله یزدی طباطبائی و هاشم رسولی. تهران: ناصرخسرو.
طبری، محمدبن جریر. (1412). جامع البیان فى تفسیر القرآن(تفسیر الطبرى). بیروت: دارالمعرفه.
طنطاوی، محمد سید. (1997). التفسیر الوسیط للقرآن الکریم‏. قاهره: نهضۀ مصر.
طوسی، محمد بن حسن. (1407). الخلاف. محقق/ مصحح: جواد شهرستانی و دیگران. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طیب، عبدالحسین. (1369). اطیب البیان فی تفسیر القرآن‏. تهران: اسلام.
علی بابائی، غلامرضا و بهمن آقائی. (1365).  فرهنگ علوم سیاسی. بی‌جا: نشر ویس.
عمید زنجانی، عباسعلی. (1384). فقه سیاسی (مبانی حقوق عمومی در اسلام). تهران: انتشارات امیرکبیر.
فاضل جواد، جواد بن سعید. (1365). مسالک‌الأفهام الی آیات‌الأحکام. مصحح: محمدتقی کشفی و محمدباقر شریف‌زاده. تهران: مرتضوی.
فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله. (1373). کنز العرفان فی فقه القرآن. مصحح: محمدباقر شریف‌زاده و محمدباقر بهبودی. تهران: مرتضوی.
فاضل موحدی لنکرانی،  محمد. (1416). القواعد الفقهیه. قم: چاپخانه مهر.
فخر رازی،  محمدبن عمر. (1420). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. (1377). تهران: اداره کل فرهنگ و روابط عمومی.
قرطبی،  محمد بن احمد. (1364). الجامع لأحکام‌القرآن. تهران: ناصرخسرو.
قطب، سید. (1425). فی ظلال القرآن. بیروت: دارالشروق.
قطب راوندى، سعید بن هبه‏الله. ‏(1405). فقهالقرآن. محقق: احمد حسینی اشکوری. قم: کتابخانه عمومى حضرت آیت الله العظمى مرعشى نجفى( ره).
قوام، سید عبدالعلی. (1381). سیاست بین‌الملل و سیاست خارجی. تهران: سمت.
مطهری، مرتضی. (1372). مجموعه آثار. قم: صدرا.
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد. (بی‌تا). زبدة البیان فی أحکام القرآن‏. محقق: محمدباقر بهبودی. تهران: مکتبة المرتضویه.
مکارم شیرازی، ناصر. (1371). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب‌الإسلامیۀ.
مراغی، احمد مصطفی. (بی‌تا). تفسیر المراغی. بیروت: دارالفکر.
مراغی، سید میر عبدالفتاح. (1417). العناوین الفقهیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
موسوی خمینی، سید روح‌الله. (1385). تحریرالوسیله (ترجمه فارسی). تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(س)
_________________. (1389).  صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى( س).
موسوی سبزواری، عبدالاعلی. (1409). مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن‏. بی‌جا: دفتر سماحۀ آیت الله العظمى السبزوارى‏.
هاشمی، محمد. (1382). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: میزان.