نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه صدا وسیما. مدیر گروه معارف اسلامی و دروس عمومی

2 دانش پژوه دکتری رشته تفسیر تطبیقی موسسه آموزش عالی رفیعه المصطفی (ع)

3 گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه علامه طباطبائی

10.22054/rjqk.2021.12804

چکیده

این پژوهش پس از مطالعه آراء قائلین به رسم‌المصحف و رسم‌الاملاء و بررسی چگونگی مواجهه ایندو نظر با یکدیگر، با روشی توصیفی- تحلیلی و با هدف کشف مبانی و معیارهای آراء مطرح شده پیرامون توقیفی بودن و اجتهادی بودن رسم‌الخط قرآنی به نگارش در آمده است. اهمیت رسم و ضبط قرآن از طرفی و بررسی و نقد ادله قائلین به توقیفی یا اجتهادی بودن رسم‌المصحف، موجب این سؤال شد که دو گروه مورد بحث با کدام مبانی و ادله‌ به بیان دیدگاه می‌پردازند؟ و نظر برگزیده کدام است؟
اعتقاد به توقیفی یا اجتهادی بودن رسم‌المصحف قرآن یکی از مسائل مهم در حوزه مطالعات علوم قرآنی است. قائلین به توقیفی بودن رسم‌المصحف، هرگونه تغییری در نحوۀ نگارش مصاحف قرآنی را غیر مجاز و به مثابه تحریف در الفاظ قرآن می‌دانند و برای این منظور به بیان ادلّه‌ استناد می‌جویند. در مقابل، نظریه اجتهادی بودن رسم‌الخط قرآنی مطرح است که به منظور تسهیل در امر قرائت غیر عرب ‌زبان‌ها و به ویژه برای نوآموزان، تغییر در رسم‌المصحف را جایز می‌دانند و نگارش قرآن براساس رسم قیاسی (رسم‌الاملاء) را پیشنهاد می‌کنند. بررسی مبانی نظری و نقد و تحلیل ادله مطرح شده بیانگر عدم حجیت توقیفی بودن رسم مصحف و جواز تبعیت از قیاس در نگارش قرآن است که ضمن تحلیل تفاوت‌های موجود در رسم المصحف و رسم الاملای متداول و تبیین نقاط ضعف و قوّت هریک از آنها، رسم قیاسی را قول راجح می‌داند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Analysis of Different Opinions on the Prohibition or Ijtihad of the "Calligraphy of the Holy Quran"

نویسندگان [English]

  • Ahmad zarnegar 1
  • seyede zeinab Hosseini 2
  • Roohallah MohamadAlinejadOmran 3

1 Faculty member of Radio and TV University. Director of the Department of Islamic Education and General Courses

2 PhD student in Comparative Interpretation, Rafieh Al-Mustafa Institute of Higher Education

3 Quranic studies Allameh Tabatabaei University

چکیده [English]

Abstract
This study has been written after studying the opinions of those who believe in the Qur'an and the alphabet and examining how these two opinions interact with each other, in a descriptive-analytical manner with the aim of discovering the principles and criteria of the opinions about the confiscation and ijtihad of the Qur'anic script. The importance of drawing and recording the Qur'an, on the other hand, and examining and criticizing the arguments of those who believe in the seizure or ijtihad of the Qur'anic tradition, raised the question of what principles and arguments the two groups in question express their views on? And what is the preferred opinion?
Belief in the confiscation or ijtihad of the Qur'anic Qur'an is one of the most important issues in the field of Qur'anic studies. Those who believe in the prohibition of the Mus'haf tradition consider any change in the way the Qur'anic Mus'hafs are written as unauthorized and as a distortion of the words of the Qur'an, and for this purpose, they cite evidence. In contrast, there is the theory of ijtihad of the Qur'anic script, which in order to facilitate the reading of non-Arabic languages, especially for beginners, allows a change in the script and suggests writing the Qur'an based on the deductive pattern. Examining the theoretical foundations and criticizing and analyzing the arguments presented shows the lack of authenticity of the confiscation of the Mus'haf tradition

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Holy Quran
  • Quranic tradition
  • deductive drawing
  • confiscation
  • Distortion
قرآن کریم. (1386). ترجمه الهی قمشه‌ای. چ1. تهران: جمهوری.
ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد بن محمد. (1408 ق). تاریخ ابن خلدون. بیروت: دار الفکر.
ابن فارس، أحمد. (1404 ق). معجم مقاییس اللغة. 6جلد. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن­ مالک­الطائی الجیانی، محمد بن عبد الله. (بی­تا). شرح شافیه. مکه. جامعه أم­القری مرکز البحث العلمی و إحیاء التراث الإسلامی کلیة الشریعه و الدراسات الإسلامیه مکه المکرمه.
ابن منظور. (بی­تا). لسان العرب. قاهره: دارالمعارف.
أزهری الهروی، محمد بن أحمد. (2001 م). تهذیب اللغه. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
باقلانی، ابو بکر محمد بن الطیب. (1422ق). الانتصار للقرآن. عمان / بیروت: دارالفتح / دار ابن حزم.
بیهقی، أحمد بن الحسین بن علی بن موسى. (1423 ق). شعب الایمان. ریاض: مکتبه­الرشد للنشر و التوزیع.
جعفری، یعقوب. (1376). تفسیر کوثر. قم: موسسه انتشارات هجرت.
حماده، حسین صالح. (1429 ق). مباحث فی علوم القرآن. بیروت: دار المحجة البیضاء.
دانی، ابو عمرو عثمان بن سعید. (بی­تا). المقنع فی معرفه مرسوم مصاحف اهل الامصار. قاهره: مکتبه‌الکلیات الازهریه.
زرقانی، محمد عبد العظیم. (1415 ق). مناهل العرفان. بیروت: دار الکتاب العربی.
زرکشى، محمد بن عبد الله. (1376 ق). البرهان. بیروت: دار إحیاء الکتب العربیة عیسى البابى الحلبی و شرکائه.
سخاوی، علی بن محمد. (1424 ق). الوسیله الی کشف العقیله. عربستان: مکتبه الرشد.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌‌بکر. (1421 ق). الإتقان فی علوم القرآن. بیروت: دار الکتاب العربی.
شمس­الدین مقدسی رامینى، محمد بن مفلح بن محمد بن مفرج. (بی­تا). الآداب الشرعیه و المنح المرعیه. ریاض: انتشارات عالم الکتب.
شنقیطی، محمد حبیب الله بن عبدالله. (بی­تا). ایقاظ الاعلام لوجوب اتباع رسم المصحف الامام عثمان بن عفان. سوریه: مکتبه المعرفه.
صبحی الصالح . (2000م). مباحث فی علوم القرآن. بیروت: دار العلم للملایین.
عبدالرحمن عک، خالد. (1428 ق). أصول التفسیر و قواعده. بیروت: دار النفائس.
عوض صالح، عبدالکریم. (1427ق). المتحف فی رسم المصحف. طنطا: دارالصحابه للتراث.
عوفی، محمد بن احمد. (1422ق). الجواهر الیراعیه فی رسم مصاحف العثمانیه. مکه مکرمه: وزارت تعلیم عالی.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1410 ق). العین. قم: انتشارات هجرت.
فرماوی، عبدالحی حسین. (1425ق). رسم المصحف ونقطه. اردن. دارالنور المکتبات.
قدوری، حمد غانم. (1383ش). رسم الخط مصحف. ترجمۀ یعقوب جعفری. تهران. انتشارات اسوه.
مارغنی تونسی مالکی، أبو إسحاق إبراهیم بن أحمد بن سلیمان. (بی­تا). دلیل الحیران علی مورد الظمآن. القاهره: دارالحدیث.
محمداسماعیل، شعبان. (بی­تا). رسم­المصحف و ضبطه بین التوقیف و الاصطلاحات الحدیثه. ریاض: دارالسلام.
معرفت، محمدباقر. (1393ش). آداب و احکام تلاوت قرآن. قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص).
معرفت، محمدهادی. (1415ق). التمهید. قم: موسسه نشر اسلامی.
متقی هندی. (بی­تا). کنز العمال. بی جا: موسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید.