نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه اخلاق اسلامی دانشگاه معارف اسلامی قم ، قم ، ایران

چکیده

اصول اخلاقی در نظام های اخلاقی ضمن آن که می تواند خط و مشی اخلاقی آن نظام را سامان دهد در حل چالش های اخلاقی نیز کارگشاست. نظام های اخلاقی بر اساس نوع نظریه اخلاقی خود اصول اخلاقی را پیشنهاد می دهند که گاهی اصول مشترک همه نظام های اخلاقی است. این مقاله با هدف استخراج اصول اخلاقی قرآن با رویکرد فرا اخلاقی سامان یافته است. بررسی و تحلیل آموزه های قرآن و روایات اسلامی – که به روش توصیفی – تحلیلی صورت گرفته است- نشان می دهد می توان بر اساس شاخص های لفظی چون هیئت و ماده وشاخصه های محتوایی چون تاکید، فراوانی ، تکرار و تقدیم، به مهم ترین اصول اخلاقی مورد نظر آموزه های دینی دست یافت. این اصول ضمن برخورداری از ویژگی هایی چون جامعیت ، هدفداری، سازگاری، برخورداری از اولویت و پایه ای بودن برای اخلاق نقش هدایت گری اخلاقی مومنان را ایفاکرده در برخی چالش ها و موقعیت های دشوار اخلاقی کارگشا هستند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Verbal and content features and characteristics of extracting moral principles with emphasis on Quran and hadiths

نویسنده [English]

  • MOHAMMAD JAVAD FALLAH

Associate Professor, Department of Islamic Ethics, Qom University of Islamic Education, Qom, Iran

چکیده [English]

]
Holy Quran
Ashtiani, Seyyed Jalaleddin. (1991). A critique of Qazali’s Tahafut alFalasifa. Qom: Bustan-e Ketab Publication.
Badiei, Mohammad. (2005). Reviver of Mysticism: Research on life and 
religion of Mohiuddin ibn-Arabi. Tehran: Pazineh cultural and 
65 | فصلنامه علمی پژوهشنامه معارف قرآنی | سال سیزدهم |شماره 94 | تابستان 0910
publication institute.
__________________. (1997). Raheeq Makhtum (The Sealed Nectar). Qom: 
Esra Publication. 
Hashemian, Hadi. (unknown). Sea of Mysticism. Biography of Seyyed Ali 
Qazi Tabatabaei. Qom” Taha Cultural Institute.
Ibn Arabi, Muhammad. (1976). Al-futuhat al-Makkiyah. Cairo. Bulaq Press.
_____________. (1988). AL-Tajaliyat Ilahiyah. Together with notes by ibn 
Sudkin and “Kashf al-Qayat”. With endeavors of Usman Yahya. 
Tehran: Bi Na.
____________. (2001). Tanbihat ala uluw al-Haqiqat al-Muhammadiyah alIlliyah. Cairo: Alim al-fikr.
____________. (2002). Al-tadbirat al-Ilahiyah fi Islah al-Mamlikat alInsa’iyah. Leiden: Brill Press. 
____________. (2002). Tafsir ibn Arabi (Abdulrazzaq’s reflections). 2 
volumes. 1st edition. Lebanon: Beirut. Dar al-Ihya al-Turath al-Arabi.
___________. (2001). Risalat al-Sifat al-Ilahiyah. In 14 mystical essays. 
Edited by Saeed Rahimian. 1st edition. Shiraz: Kooshamehr. 
Javadi Amoli, Abdullah. (1999). The Sound of Towhid. Account of Imam 
Khumeini’s letter to Gorbachev. Tehran: Institute for regulation and 
publication of Imam Khumeini’s works.
Javadi Amoli, Abdullah. (1995). Ali ibn Musa Al-Ridha wa al-falsifa alIlahiyah. Qom: Esra Publication.
Khumeini, Seyyed Ruhullah Mousavi. (2008). Al-Tib wa-l-Irada. Tehran: 
Institute for regulation and publication of Imam Khumeini’s works. 4th
edition.
Sobhani, Jafar. (1992). AL-Ilahiyat ala Huda al-Kitab wa-l-Sunnat wa-l-aql.
Qom: International Center for Islamic Studies. 3rd edition.
Sobhani, Jafar and Mohammadrezaei, Mohammad. (2008). Islamic Thought. 
Tehran: Ma’aref Publishing House.
Sadrulmotiahelin (Mulla Sadra). Muhammad ibn-Ibrahim. (1981). Al-Hikmat 
al-Motialiyah fi-l-Asfar al-Aqliyat al-Arbi’a. Notes by Allameh 
Sayyid Muhammadhussein Tabatabaei. 3rd edition. Beirut: Dar Ihya 
al-Turath al-Arabi.
Tabatabaei, Sayyid MuhammadHussein. (2002). Path of Mystics (translation 
and description of al-Wilayat pamphlet). Translated by Sadeq 
Hassanzadeh. Qom: Bakhshayesh Publication.
Tabatabaei, Sayyid MuhammadHussein. (1999). AL-Risa’el al-Towhidiyah.
Lebanon. Beirut: Al-Na’man Institute.
___________________. (2002). Nahay al-Hikmat. Notes by Abbasali Zarei 
Sabzevari. 16th edition. Al-Nashr al-Islami Institute.
__________________. (2016). Bedayat al-Hikmat. Research by Abbasali 
Zarei Sabzevari. Qom: Al-Jama’at al-Mudaressin bi Qom al-
مبانی کالمی ربط علل طبیعی با آیات توحیدی از دیدگاه ...؛ شعبانپور و دارابی | 66
Mushrefah. Al-Nashr al-Islami Institute.
________________. (1984). Al-Mizan fi Tafsir al-Quran. Qom: Islamic 
Publishing House.
________________. (1995). Translation of Tafsir al-Mizan. Translated by 
Mohammadbaqer Mousvai. Qom: Teachers of Qom Seminary 
Association. Islamic Publishing House. 5th edition.
_______________. (2009). Shia in Islam. 5th edition. Qom: Boustan-e Ketab 
Publication (Center for printing and publishing of Islamic publicity 
office of Qom seminary) .
_______________. (2010). Nahayat al-Hikmat. Translation and description 
by Ali Shirvani. Qom: Boustan-e Ketab. 10th edition. 
Tabatabaei, Sayyid Muhammadhossein. Motahari, Morteza. (2001). 
Principles of Philosophy and Method of Realism. Tehran: Sadra.
Tayyar Maraqi, Mahmoud and Hasanzadeh, Sadeq. (2000). Second memoir 
of Allameh Tabatabaei; role model of mystics. Tehran: Aal-e Ali 
Publication.
Lahiji, Fayyaz. (2004). Essence of desire. Introduction by Zaynulabedin 
Qorbani. 1
st edition. Tehran: Sayeh Publication.
Motahari, Morteza. (2013). Account of system. Tehran: Sadra.
_______________. (2005). Collection of works of Martyr Motahari. Tehran: 
Sadra.
Mirzaei, Nstaran. (2017). Philosophical foundations of neo-platonism.
Zizphon Philosophical Jounal. Winter 2017. Pp.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Meta-ethics
  • moral principles
  • Islamic ethics
  • verbal-content indicators
  • Quran and narrations
قرآن کریم. ترجمه ناصر مکارم شیرازی.
نهج البالغه. ترجمه فیض االسالم.
اتکینسون، ریتال. اتکینسون، ریچارد. هیلگارد، ارنست. )4733 .)زمینة روانشناسی. جلد اول. ترجمه 
محمد تقی. براهنی و همکاران. تهران: انتشارات رشد.
احمدی، علیاصغر و سهیال آقایی. )4737 .)اصول تربیت. تهران: انجمن اولیاء و مربیان.
آمدی، عبدالواحدبن محمد. )4140 .)غرر الحکم و درر الکلم.مصحح: رجایی. سید مهدی. قم: 
دار الکتاب اإلسالمی.
باقری، خسرو. )4736 .)نگاهی دوباره به تربیت اسالمی. تهران: مدرسه.
جوادی آملی، عبداهلل. )4733 .)مبادی اخالق در قرآن )تفسیر موضوعی قرآن(. قم: موسسة اسرا.
حسینی زاده، سید علی.)4730 .)سیره پیامبر)ص( و اهل بیت)ع(. جلد1( نگرش بر آموزش با تأکید
بر آموزشهای دینی(. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
حسینی شاه عبدالعظیمی، حسین. )4767ش(. تفسیراثنی عشری. تهران: انتشارات میقات.
حوزی، عبدعلی بن جمعه. )4143 .)تفسیر نور الثقلین. مصحح: هاشم رسولی محالتی. قم: 
اسماعیلیان.
دیلمی، حسن بن محمد. )4142ق(. ارشاد القلوب الی اصواب. قم: الشریف الرضی.
رضوان طلب، محمد رضا. )4733« .)نظام اخالقی از منظر قرآن کریم«. مطالعات تفسیری. ش3 .
.2-71
سراج زاده اصفهانی. حسن. )4733« .)قرآن و نظام اخالقی آن«. اخالق وحیانی. ش 41 .صص3-
.16
شاتو، ژان. )4733 .)مربیان بزرگ. ترجمه: شکوهی. غالمحسین.تهران: دانشگاه تهران.
شریعتمداری. علی. )(4761 .اصول و فلسفه تعلیم تربیت. تهران: امیرکبیر.
شعاری نژاد. علی اکبر. )4733 .)فلسفه آموزش و پرورش. تهران: امیرکبیر.
شعارینژاد.علیاکبر. )4733 .)فرهنگ علوم رفتاری. تهران: انتشارات امیرکبیر.
شکوهی، غالمحسین. )4733 .)مبانی و اصول آموزش پرورش. مشهد: به نشر.
طیب، سید عبدالحسین. )4733ش(. اطیب البیان فی تفسیرالقرآن. تهران: انتشارات اسالم.
999 | فصلنامه علمی پژوهشنامه معارف قرآنی | سال سیزدهم |شماره 91 | تابستان 9919
عالم زاده نوری، محمد.)47360 .)استنباط حکم اخالقی از متون دینی و ادله لفظی: بررسی چند 
چالش مهم در اصول لفظی فقهاالخالق. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسالمی.
هولمز، رابرت ال. )4733 .)مبانی فلسفه اخالق. ترجمة مسعود علیا. تهران: ققنوس.
علیا، مسعود. )4734 .)فرهنگ توصیفی فلسفه اخالق: انگلیسی- فارسی. تهران: مؤسسه پژوهشی 
حکمت و فلسفه ایران. شرکت نشر کتاب هرمس. 
کاشانی، مال فتحاهلل.4710.تفسیرمَنْهَجُ الصّادقین فی إلْزامِ الْمُخالِفین. تهران: اسالمیه.
کراجکی طرابلسی، محمد بن علی بن عثمان. )4140ق( کنز الفوائد. قم: دارالذخائر.
کلینی، محمد بن یعقوب. )4763 .)الکافی. تصحیح علی اکبر غفاری. تهران: دار الکتب االسالمیه
گروه نویسندگان؛ زیر نظر محمد تقی مصباح یزدی؛ )4730 .)فلسفه تعلیم و تربیت اسالمی. چاپ 
دوم. تهران: مؤسسه فرهنگی مدرسه برهان )انتشارات مدرسه(. 
محمدی ری شهری، محمد. )4733 .)میزان الحکمه. قم: دار الحدیث.
مرکز اطالعات و مدارک اسالمی. )4733ش(. فرهنگ نامه اصول فقه.قم: دفتر تبلیغات اسالمی.
مصباح یزدی، محمدتقی. )4737 .)اخالق در قرآن. )چهار جلد(. قم. موسسه آموزش پژوهشی امام 
خمینی.
مصباح یزدی، محمد تقی. )4731 .)مکاتب اخالقی. قم: موسسه آموزش پژوهشی امام خمینی.
مطهری، مرتضی. )4733 .)فلسفه اخالق. تهران: صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر. )4731 .)تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب االسالمیه.
ملکی اصفهانی، مجتبی. )4733 .)فرهنگ اصطالحات اصول. چاپ اول. قم: عالمه. 
نیکسن، جان. )4733 .)بهسوی دانشگاه فضیلتمند. ترجمة خداپرست. امیرحسین. تهران: جهاد 
دانشگاهی سازمان انتشارات.